Blog

  • Publicaties

Hoe de economische machine (nog niet) werkt

Gepubliceerd op 18 maart 2015

In deze blog willen we terug naar de basis van economische groei. In een 30 minuten durende YouTube-video (hier te bekijken) geeft Bridgewater Associates-oprichter Ray Dalio een simpel raamwerk over de werking van de economie.

De economie bestaat uit transacties. Transacties vinden plaats als er geld of krediet gebruikt wordt om iets te kopen. Hoe meer transacties er plaatsvinden en hoe groter hun waarde, des te meer de economie kan groeien. Dit volgt uit de redenatie dat de uitgave van één persoon of bedrijf gelijk is aan het inkomen van een ander persoon of bedrijf. Geld of krediet wordt omgezet in goederen of diensten. Al deze transacties bij elkaar opgeteld vormen de economie.

Geld wordt verdiend als mensen werken en bedrijven winst draaien. Meer geld kan er verdiend worden als er meer geproduceerd wordt. Meer productie kan het gevolg zijn van meer mensen die werken of van een verhoogde productiviteit van hetzelfde aantal mensen. Het totale inkomen stijgt, waardoor we met elkaar meer transacties kunnen doen. Zolang er meer geproduceerd kan worden kan het inkomen stijgen, stijgt het aantal transacties en groeit de economie. Houdt u deze redenatie even vast.

Zoals aangegeven kan er naast geld ook krediet aangewend worden om transacties te doen. In principe is het verkrijgen van krediet niets anders dan een besteding in de toekomst naar voren halen. We hebben immers nu het geld niet om een transactie te doen, maar door een krediet af te sluiten krijgen we het geld nu al in handen. We lenen eigenlijk van onze toekomstige zelf en leggen daarmee een claim op toekomstige transacties.

Het uitlenen van geld geschiedt meestal via financiële instellingen. Zij lenen geld op de kapitaalmarkt en lenen dit vervolgens met een opslag weer uit aan mensen die krediet nodig hebben voor het doen van transacties. De schuldencyclus, zowel lange termijn als korte termijn, wordt hiermee belangrijk. Schuldencycli bepalen voor een groot deel de economische cycli. Geld lenen om transacties te doen gaat goed zolang de prijzen van onze bezittingen stijgen en ons inkomen groeit. Schulden die we opgebouwd hebben, blijven daarmee dragelijk.

Dan nog een blik op de productiekant. Zolang er vraag is naar producten en diensten kan de economie blijven groeien. Als de vraag echter wegvalt door onzekerheid of veranderend consumentengedrag, vinden er minder transacties plaats en groeit de economie niet. We kunnen dan produceren wat we willen, maar dit zal niet leiden tot transacties. Het inkomen van werknemers zal niet stijgen en blijvende vraaguitval zal leiden tot ontslagen, waardoor inkomens alleen maar verder dalen. De groei van de economie kan dan niet meer plaatsvinden door meer productie of productiviteitsgroei.

Voor zowel toenemende productie als toenemende kredietverlening geldt dat ze pas hun gunstige uitwerking op een economie kunnen hebben als er ook vraag naar de productie is. Wat we echter zien, is dat de rente al tijden extreem laag is, wat gunstig zou moeten zijn voor kredietverlening. De vraag naar krediet is er echter maar in beperkte mate. Men spaart tegenwoordig liever dan dat men uitgeeft.

Het bijdrukken van geld middels QE zorgt er inderdaad voor dat de rente gedrukt wordt. Maar van het naar voren halen van transacties is door het spaargedrag nauwelijks sprake. Het helpt op dit moment alleen de “happy few” die reeds in het bezit zijn van allerlei soorten beleggingen, deze worden door de overvloedige liquiditeit in waarde opgedreven. De kloof tussen arm en rijk wordt hiermee alleen maar verder vergroot en tevens bereiken de economische stimuleringsmaatregelen niet hun beoogde doel. Van het naar voren halen van transacties zal geen sprake zijn, bovendien blijft men sparen teneinde de opgebouwde schuldenlasten te kunnen blijven dragen. Met een productiviteit die maar mondjesmaat toeneemt, zal de economische groei wereldwijd op lange termijn een beperkt groeipotentieel hebben, alle inspanningen van centrale banken ten spijt.

Beleggers varen er dus wel bij, de rendementen in vrijwel alle beleggingscategorieën zijn al jaren bovengemiddeld. Ze houden hoop dat de maatregelen die diverse centrale banken hebben doorgevoerd uiteindelijk genoeg resultaat opleveren om de stijgingen te rechtvaardigen. En met een gebrek aan veilige alternatieven moet men niet vreemd opkijken als aandelenkoersen zelfs nog verder oplopen. Maar beleggers doen er goed aan om met een schuin oog te volgen of de economische machine wel genoeg op stoom komt.